Staw biodrowy niemowlęcia różni się pod względem budowy i dojrzałości od stawu osoby dorosłej. W okresie prenatalnym i w pierwszych miesiącach życia zachodzą intensywne procesy kształtowania panewki stawu biodrowego, głowy kości udowej oraz otaczających je struktur miękkotkankowych. Prawidłowy rozwój tych elementów jest warunkiem uzyskania stabilnego i funkcjonalnego stawu.
Jednym z najważniejszych zaburzeń dotyczących tego obszaru jest dysplazja rozwojowa stawu biodrowego (developmental dysplasia of the hip, DDH). Termin ten obejmuje szerokie spektrum nieprawidłowości – od niewielkiego niedorozwoju panewki, przez niestabilność stawu, aż po częściowe lub całkowite zwichnięcie.
Wczesne wykrycie nieprawidłowości ma kluczowe znaczenie, ponieważ leczenie rozpoczęte w pierwszych miesiącach życia jest zazwyczaj prostsze i pozwala ograniczyć ryzyko późniejszych powikłań.
Rozwój stawu biodrowego jest procesem zależnym zarówno od czynników biologicznych, jak i mechanicznych. Głowa kości udowej powinna pozostawać prawidłowo umieszczona w panewce, a ruchy kończyny dolnej powinny odbywać się w zakresie charakterystycznym dla prawidłowego rozwoju niemowlęcia.
Szczególnie korzystna jest pozycja, w której biodra są zgięte i odwiedzione, a kolana pozostają swobodnie zgięte. Jest ona zbliżona do naturalnej pozycji przyjmowanej przez niemowlę podczas odpoczynku.
Nie oznacza to jednak, że rodzice powinni przez cały czas utrzymywać dziecko w jednej wymuszonej pozycji. Zdrowemu niemowlęciu należy zapewnić możliwość spontanicznego ruchu kończyn dolnych.
Prawidłowe noszenie niemowlęcia
Jednym z podstawowych elementów profilaktyki jest sposób podnoszenia i noszenia dziecka.
Podczas noszenia należy unikać sytuacji, w której nogi niemowlęcia są silnie wyprostowane i złączone. Korzystniejsze jest pozostawienie ich w pozycji zgięcia i umiarkowanego odwiedzenia.
Dotyczy to zarówno noszenia na rękach, jak i korzystania z chust czy nosideł. W przypadku stosowania nosidła jego konstrukcja powinna umożliwiać dziecku przyjęcie fizjologicznej pozycji, bez wymuszania wyprostowania nóg.
Warto podkreślić, że samo noszenie dziecka w chuście lub nosidle nie jest przyczyną dysplazji, jeśli sposób ułożenia jest prawidłowy.
Bezpieczne spowijanie
Jeżeli rodzice korzystają z otulania niemowlęcia, należy pozostawić odpowiednio dużo przestrzeni na swobodne zginanie i odwodzenie bioder oraz ruchy nóg.
Szczególnie istotne jest, aby dziecko nie było ciasno owinięte od pasa w dół.
Pielęgnacja niemowlęcia podczas przewijania
Przewijanie jest czynnością wykonywaną wielokrotnie w ciągu dnia, dlatego sposób podnoszenia i układania kończyn dolnych niemowlęcia ma znaczenie dla zapewnienia fizjologicznych warunków rozwoju stawów biodrowych. W codziennej pielęgnacji należy przede wszystkim unikać długotrwałego utrzymywania bioder w wyproście i przywiedzeniu. Podczas zmiany pieluszki nie należy ciągnąć dziecka za stopy ani unosić miednicy poprzez mocne pociąganie obu nóg ku górze. W przypadku zdrowego niemowlęcia podczas przewijania należy umożliwić swobodne zginanie i odwodzenie bioder oraz zginanie kolan. Nie ma potrzeby celowego ustawiania nóg w określonej, sztywnej pozycji. Najważniejsze jest, aby pieluszka i ubranie nie ograniczały naturalnych ruchów kończyn dolnych.
Czynniki zwiększające ryzyko dysplazji
Do czynników związanych ze zwiększonym ryzykiem rozwojowej dysplazji stawu biodrowego należą między innymi:
- położenie miednicowe płodu,
- występowanie dysplazji stawu biodrowego w rodzinie,
- płeć żeńska,
- ograniczenie odwodzenia biodra,
Rodzice mogą obserwować dziecko podczas codziennej pielęgnacji.
Szczególną uwagę powinny zwrócić między innymi:
- wyraźna różnica w zakresie ruchów jednej z kończyn,
- ograniczenie odwodzenia jednego biodra,
- zauważalna asymetria kończyn dolnych,
- utrzymująca się asymetria fałdów skórnych.
Fizjoterapia
Podstawowym celem fizjoterapii jest wspieranie prawidłowego rozwoju psychomotorycznego dziecka przy jednoczesnym respektowaniu zaleceń ortopedycznych. Postępowanie fizjoterapeutyczne może obejmować ocenę jakości spontanicznego ruchu, symetrii ułożenia ciała, zakresu ruchów kończyn dolnych oraz sposobu wykonywania czynności pielęgnacyjnych przez opiekunów.
Istotnym elementem jest również edukacja rodziców która stanowi jeden z najważniejszych elementów fizjoterapii. Opiekunowie powinni otrzymać informacje dotyczące:
- prawidłowego noszenia i podnoszenia dziecka,
- pozostawiania kończyn dolnych w pozycji umożliwiającej swobodne zgięcie i odwiedzenie bioder,
- prawidłowego przewijania,
- odpowiedniego stosowania pieluch i ubranek,
- objawów wymagających dalszej diagnostyki.
Najważniejsze zasady profilaktyki
Dbanie o stawy biodrowe niemowlęcia polega przede wszystkim na zapewnieniu mu swobody ruchów oraz unikaniu wymuszonych, niekorzystnych pozycji kończyn dolnych. Prawidłowe noszenie, odpowiednie otulanie i pozostawienie przestrzeni na zgięcie oraz odwiedzenie bioder stanowią podstawowe elementy profilaktyki.
Równie ważna jest kontrola rozwoju dziecka przez personel medyczny. Szczególnej uwagi wymagają niemowlęta obciążone czynnikami ryzyka dysplazji rozwojowej stawu biodrowego.
Najważniejszą zasadą jest zatem połączenie prawidłowej codziennej pielęgnacji, swobodnej aktywności ruchowej oraz odpowiedniej diagnostyki medycznej. W przypadku podejrzenia nieprawidłowego rozwoju biodra należy, skonsultować dziecko ze specjalistą.
Treść zweryfikowana medycznie dnia: 11.09.2026 – fizjoterapeutka Ilona Szymańska-Pióro
Piśmiennictwo
- International Hip Dysplasia Institute. Healthy Hip Positioning. Materiały edukacyjne dotyczące profilaktyki i rozwoju stawów biodrowych u niemowląt
- Dega W, Senger A, red. Ortopedia i rehabilitacja. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie.
- Kamiński A, Szulc A, red. Ortopedia i traumatologia. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie.
- Konsultacja z fizjoterapeutą
- Szczegółowy wywiad
- Testy funkcjonalne i ocena postawy
- Terapia mięśniowo – powięziowa
- Indywidualny plan leczenia
- Ćwiczenia do domu (w razie potrzeby)
Autor artykułu:
Ilona Szymańska – Pióro
Sport towarzyszy jej od zawsze – przez lata tańczyła w kieleckim zespole i rozwijała swoją pasję do ruchu.
Ukończyła Uniwersytet Jana Kochanowskiego i specjalizuje się w fizjoterapii dzieci z różnymi wyzwaniami rozwojowymi. Uwielbia obserwować, jak pacjenci robią postępy – to największa możliwa motywacja.
Autor artykułu:
Ilona Szymańska – Pióro
Prawo do wykonywania zawodu fizjoterapeuty o numerze 11652
Sport towarzyszy jej od zawsze – przez lata tańczyła w kieleckim zespole i rozwijała swoją pasję do ruchu.
Ukończyła Uniwersytet Jana Kochanowskiego i specjalizuje się w fizjoterapii dzieci z różnymi wyzwaniami rozwojowymi. Uwielbia obserwować, jak pacjenci robią postępy – to największa możliwa motywacja.
