Czym jest przepuklina pępkowa?
Przepuklina pępkowa powstaje na skutek niepełnego zamknięcia pierścienia pępkowego po narodzinach. W czasie życia płodowego przez pierścień pępkowy przebiegają naczynia krwionośne pępowiny. W miejscu naturalnego osłabienia ściany brzucha może dochodzić do uwypuklania otrzewnej, a niekiedy także fragmentów jelita. Powoduje to powstanie miękkiego guzka w okolicy pępka.
Schorzenie występuje najczęściej u wcześniaków oraz dzieci z niską masą urodzeniową. Szacuje się, że przepuklina pępkowa może dotyczyć nawet 20–30% noworodków.
Do czynników zwiększających ryzyko wystąpienia przepukliny należą:
- wcześniactwo,
- niska masa urodzeniowa,
- predyspozycje genetyczne,
- choroby związane z osłabieniem tkanki łącznej,
- zwiększone ciśnienie w jamie brzusznej.
Objawy przepukliny pępkowej u niemowlaka
Najbardziej charakterystycznym objawem jest miękkie uwypuklenie w okolicy pępka. Zmiana może być widoczna stale lub pojawiać się okresowo
- uwidacznia się podczas płaczu lub kaszlu,
- może powiększać się podczas napinania mięśni brzucha,
- powinna być miękka i elastyczna,
- zwykle można ją delikatnie odprowadzić do jamy brzusznej,
- najczęściej nie powoduje bólu.
Większość niemowląt z przepukliną pępkową rozwija się prawidłowo i nie odczuwa żadnych dolegliwości.
Diagnostyka
Rozpoznanie przepukliny pępkowej opiera się przede wszystkim na badaniu fizykalnym przeprowadzonym przez specjalistę. W większości przypadków dodatkowe badania nie są konieczne. Badanie ultrasonograficzne (USG) wykonuje się jedynie w sytuacjach budzących wątpliwości diagnostyczne lub przy podejrzeniu powikłań.
Leczenie przepukliny pępkowej
U większości niemowląt przepuklina pępkowa zamyka się samoistnie między 2. a 5. rokiem życia. Dlatego bardzo ważna jest edukacja rodziców oraz obserwacja dziecka podczas regularnych wizyt kontrolnych.
Obecnie nie zaleca się:
- zaklejania pępka plastrem,
- stosowania monet lub innych przedmiotów uciskających,
- bandażowania okolicy pępka.
Metody te nie przyspieszają zamknięcia przepukliny i mogą prowadzić do podrażnień skóry lub infekcji.
Postępowanie fizjoterapeutyczne
Przepuklina pępkowa sama w sobie nie stanowi wskazania do specjalistycznego leczenia fizjoterapeutycznego ukierunkowanego na zamknięcie pierścienia pępkowego. Terapia powięziowa odgrywa istotną rolę we wspieraniu prawidłowego rozwoju niemowlęcia, ponieważ wpływa na organizację napięcia mięśniowego oraz jakość wzorców ruchowych. Powięź stanowi ciągłą sieć tkanki łącznej, która integruje pracę mięśni, stawów i układu nerwowego. Wszelkie ograniczenia w jej obrębie mogą prowadzić do nierównomiernego rozkładu napięć w organizmie, zaburzeń postawy oraz nieprawidłowych wzorców ruchowych.
Celem terapii powięziowej jest przywrócenie prawidłowej ruchomości tkanek, poprawa ich elastyczności oraz optymalizacja rozkładu napięć w ciele dziecka. Dzięki temu możliwe jest stworzenie korzystnych warunków do osiągania kolejnych etapów rozwoju psychomotorycznego. Harmonijny rozkład napięcia mięśniowego sprzyja prawidłowej stabilizacji tułowia, kontroli postawy, oraz rozwojowi funkcji motorycznych, takich jak unoszenie głowy, obracanie się, siadanie czy raczkowanie. Zadaniem fizjoterapeuty jest ocena ogólnego rozwoju dziecka oraz identyfikacja ewentualnych zaburzeń, które mogą współistnieć z przepukliną.
Szczególną uwagę zwraca się na:
- wielkości przepukliny i jej zachowania podczas aktywności dziecka,
- możliwości odprowadzenia przepukliny
- ocenę napięcia mięśniowego,
- ocenę symetrii ułożeniowej,
- analizę osiągania kamieni milowych rozwoju,
- ocenę aktywności spontanicznej dziecka,
- funkcję mięśni tułowia i obręczy barkowej.
Podczas prowadzenia terapii należy unikać działań mogących powodować nadmierny wzrost ciśnienia śródbrzusznego. Fizjoterapeuta powinien monitorować stan przepukliny oraz zwracać uwagę na występowanie objawów mogących świadczyć o jej uwięźnięciu.
- zaczerwienienie lub zasinienie skóry nad przepukliną,
- twarde, bolesne uwypuklenie,
- niemożność odprowadzenia przepukliny,
- silny płacz i niepokój dziecka,
- wymioty,
- wzdęcie brzucha.
Leczenie operacyjne
Operację rozważa się w następujących sytuacjach:
- utrzymywanie się przepukliny po 4.–5. roku życia,
- duży ubytek pierścienia pępkowego,
- powiększanie się przepukliny,
- wystąpienie powikłań, zwłaszcza uwięźnięcia.
Zabieg polega na zamknięciu ubytku w powłokach brzusznych i należy do rutynowych procedur chirurgii dziecięcej. Rokowanie po leczeniu operacyjnym jest bardzo dobre.
Podsumowanie
Przepuklina pępkowa u niemowląt jest schorzeniem o zazwyczaj łagodnym przebiegu i wysokim odsetku samoistnego zamknięcia. Postępowanie fizjoterapeutyczne nie koncentruje się na bezpośrednim leczeniu przepukliny, lecz na wspieraniu prawidłowego rozwoju psychomotorycznego dziecka, ocenie napięcia mięśniowego oraz edukacji rodziców co sprzyja szybszemu wchłonięciu się przepukliny. Wczesna identyfikacja ewentualnych zaburzeń rozwojowych pozwala na wdrożenie odpowiednich działań terapeutycznych i poprawę funkcjonowania dziecka.
Bibliografia:
- Polskie Towarzystwo Fizjoterapii – wytyczne i materiały dotyczące fizjoterapii pediatrycznej.
- Stecco C. Functional Atlas of the Human Fascial System. Edinburgh: Elsevier; 2015.
- Ptaszkowski K, Paprocka-Borowicz M, Dymarek R. Zastosowanie terapii powięziowej w praktyce fizjoterapeutycznej – przegląd aktualnych doniesień naukowych. Fizjoterapia Polska. 2019.
- Bartelmus E, Pawlak A. Przepuklina pępkowa (pępowinowa) niemowląt – proponowane postępowanie fizjoterapeutyczne. Rehabilitacja w Praktyce. 2017.
- Wojciechowski P. Przepuklina pępkowa i choroby pępka. W: Bagłaj M, Kaliciński P, red. Chirurgia dziecięca. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2016.
- Zgraj O. Przepuklina pępkowa. Medycyna Praktyczna – Pediatria. Kraków: Medycyna Praktyczna.
- Hilger T, Bagłaj M. Rzadko występujące przepukliny brzuszne u dzieci. Advances in Clinical and Experimental Medicine. 2006;15(4).
- Bagłaj M, Kaliciński P, red. Chirurgia dziecięca. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2016.
- Tecklin JS. Fizjoterapia dzieci. Wydanie polskie. Wrocław: Edra Urban & Partner; 2021.
- Konsultacja z fizjoterapeutą
- Szczegółowy wywiad
- Testy funkcjonalne i ocena postawy
- Terapia mięśniowo – powięziowa
- Indywidualny plan leczenia
- Ćwiczenia do domu (w razie potrzeby)
Autor artykułu:
Ilona Szymańska – Pióro
Sport towarzyszy jej od zawsze – przez lata tańczyła w kieleckim zespole i rozwijała swoją pasję do ruchu.
Ukończyła Uniwersytet Jana Kochanowskiego i specjalizuje się w fizjoterapii dzieci z różnymi wyzwaniami rozwojowymi. Uwielbia obserwować, jak pacjenci robią postępy – to największa możliwa motywacja.
Autor artykułu:
Ilona Szymańska – Pióro
Sport towarzyszy jej od zawsze – przez lata tańczyła w kieleckim zespole i rozwijała swoją pasję do ruchu.
Ukończyła Uniwersytet Jana Kochanowskiego i specjalizuje się w fizjoterapii dzieci z różnymi wyzwaniami rozwojowymi. Uwielbia obserwować, jak pacjenci robią postępy – to największa możliwa motywacja.
