ARTYKUŁY - Warsztat ciała
Spłaszczenie główki u niemowlaka – jak sobie z nim radzić?
Spłaszczenie główki u niemowlaka to częsty problem, który wymaga uważnej obserwacji, oraz odpowiednich działań. Wczesna reakcja pozwala uniknąć utrwalenia deformacji i wspiera prawidłowy rozwój dziecka.
Wyróżniamy deformacje głowy:
- Plagiocefalia pozycyjna (deformacyjna) – najczęstsza forma, powstaje w wyniku długotrwałego ucisku główki na jedną stronę.
- Brachycefalia – równomierne spłaszczenie potylicy.
- Dolichocephaly (dolichocefalia) to wydłużony, wąski kształt głowy – czaszka jest dłuższa w wymiarze przednio-tylnym i węższa poprzecznie.
- Scaphocefalia / Kraniostenoza – powstaje w wyniku przedwczesnego zrośnięcia szwów czaszkowych, wymaga konsultacji chirurgicznej.
Skąd bierze się spłaszczenie główki?
Czaszka noworodka jest miękka i podatna na kształtowanie, ponieważ kości czaszki nie są jeszcze zrośnięte. Dzięki temu dziecko może przejść przez kanał rodny podczas porodu, a mózg ma miejsce na dalszy rozwój. Jednak ta elastyczność sprawia też, że długotrwały ucisk w jednym miejscu może powodować odkształcenia.
Najczęstsze przyczyny spłaszczenia główki to:
-leżenie zawsze w tej samej pozycji (np. na plecach z głową zwróconą w jedną stronę),
– długie przebywanie w foteliku samochodowym, bujaczku lub leżaczku,
– asymetria, zaburzenia napięcia mięśniowego lub kręcz szyi,
– wcześniactwo,
– poród z użyciem próżnociągu lub kleszczy.
– Ograniczona przestrzeń w życiu płodowym (np. ciąża mnoga)
Jak zapobiegać i korygować spłaszczenie główki?
Większość łagodnych deformacji można wyrównać, wprowadzając kilka prostych nawyków.
– Zmiana ułożenia głowy
Choć dziecko powinno spać zawsze na plecach, należy zmieniać kierunek ułożenia głowy. Raz w lewą, raz w prawą stronę – np. przez zmianę położenia w łóżeczku, zabawek czy kierunku z którego pada światło. Dzięki temu główka nie jest stale uciskana w tym samym miejscu.
– Noszenie i zmiana pozycji
Warto pamiętać podczas noszenia o prawidłowym ułożeniu noworodka w pozycji fasolki. Należy zwrócić uwagę na symetrię, szerokie ustawienie bioder. Natomiast należy unikać pozycji pionowej która często wymusza odgięcie głowy i nasilenie asymetrii. Dobrym rozwiązaniem jest również chustowanie które pozwala zmienić pozycję noszenia.
– Czas na brzuchu
Podczas kangurowania noworodek leży pionowo lub półpionowo na klatce piersiowej rodzica, głowa ustawiona jest raz w lewą, raz w prawą stronę – dziecko samo przekłada głowę co wzmacnia jego obręcz barkową oraz mięśnie szyi.
– Stymulacja symetrii
Ustawienie zabawek, lustra lub twarzy po różnych stronach dziecka, aby zachęcać je do obracania głowy w obie strony. Jeśli zauważysz, że maluch zawsze patrzy tylko w jedną stronę, warto skonsultować to z fizjoterapeutą – może być potrzebna praca nad asymetrią czy napięciem mięśniowym. Wczesna terapia jest bardzo skuteczna – największe efekty uzyskuje się w pierwszych miesiącach życia.
– Ortezy
Poduszka korygująca asymetrię – wymusza równomierny nacisk na głowę co wpływa na prawidłowe ustawienie głowy i koryguje asymetrię czaszki. Należy pamiętać, że poduszkę można stosować zawsze pod kontrolą opiekuna.
W bardzo zaawansowanych przypadkach warto rozważyć zastosowanie specjalnej ortezy czaszkowej. Terapia kaskowa prowadzona jest pod okiem specjalistów i zwykle rozpoczyna się między 4 a 8 miesiącem życia.
– Fizjoterapia
Jak terapia mięśniowo-powięziowa pomaga przy spłaszczeniu główki?
Terapia mięśniowo-powięziowa to delikatna technika manualna, której celem jest przywrócenie prawidłowego napięcia i elastyczności powięzi – cienkiej błony otaczającej mięśnie, narządy i inne struktury ciała. U niemowląt powięź jest wyjątkowo podatna na napięcia powstałe podczas:
– porodu (np. długotrwały poród, użycie próżnociągu lub kleszczy),
– niewłaściwego ułożenia w macicy,
– asymetrycznego napięcia mięśni (kręcz szyi, preferencja jednej strony).
Napięcia te mogą ograniczać ruchomość szyi i powodować, że dziecko częściej obraca głowę tylko w jedną stronę, co z czasem prowadzi do spłaszczenia potylicy.
Terapia mięśniowo-powięziowa ma kilka kluczowych efektów:
1. Uwalnia napięcia tkanek miękkich – delikatne techniki poprawiają elastyczność mięśni szyi, barków i czaszki.
2. Ułatwia obracanie głowy w obie strony – dziecko zaczyna samodzielnie i symetrycznie poruszać główką.
3. Poprawia ukrwienie i ruchomość struktur czaszki – co sprzyja prawidłowemu kształtowaniu się głowy.
4. Wspiera ogólny rozwój ruchowy i napięcie mięśniowe – pomaga też w karmieniu (jeśli napięcie utrudnia ssanie).
Często terapia mięśniowo-powięziowa jest łączona z ćwiczeniami symetryzującymi i mobilizującymi szyję i zaleceniami dotyczącymi ułożenia dziecka w domu. W takim podejściu przynosi najlepsze efekty.
Kiedy zgłosić się do specjalisty?
Jeśli po kilku tygodniach stosowania domowych metod nie widzisz poprawy, warto zasięgnąć porady specjalisty. Skonsultuj się z:
– pediatrą – oceni stopień spłaszczenia i wykluczy inne przyczyny,
– fizjoterapeutą dziecięcym – pokaże ćwiczenia i techniki pozycjonowania,
– ortopedą lub neurochirurgiem – w rzadkich przypadkach może zalecić tzw. terapię kaskową, czyli noszenie specjalnego kasku korygującego kształt główki.
Wczesna interwencja jest kluczem – im młodsze dziecko, tym łatwiej wyrównać asymetrię.
Podsumowanie
Spłaszczenie główki u niemowlęcia to częsty, zwykle przejściowy problem, który można skutecznie zniwelować poprzez codzienną pielęgnację i zmianę pozycji ułożenia głowy dziecka. Regularne ćwiczenia i kontrola symetrii to najprostsze sposoby, by główka malucha rozwijała się prawidłowo. A jeśli masz wątpliwości – nie zwlekaj z wizytą u specjalisty. Wczesne działanie przynosi najlepsze efekty.
Bibliografia:
1. Pietrzyk, J. J., Kawalec, W. (red.). Pediatria. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2021.
2. Polskie Towarzystwo Pediatryczne. Zalecenia dotyczące profilaktyki zespołu nagłej śmierci łóżeczkowej (SIDS) i ułożenia niemowlęcia do snu. Warszawa, 2022.
3. Czerniawska, K., Bober, M. Asymetria ułożeniowa i spłaszczenie główki u niemowląt – diagnostyka i postępowanie fizjoterapeutyczne. Nowa Pediatria, 2020; 2: 52–57.
4. Polskie Towarzystwo Fizjoterapii Dziecięcej. Standardy pracy fizjoterapeuty z niemowlętami z asymetrią ułożeniową i plagiocefalią. Warszawa, 2023.
5. Upledger, J. E., Vredevoogd, J. D. Craniosacral Therapy. Eastland Press, 1983.
Autor artykułu:
Ilona Szymańska – Pióro
Sport towarzyszy jej od zawsze – przez lata tańczyła w kieleckim zespole i rozwijała swoją pasję do ruchu.
Ukończyła Uniwersytet Jana Kochanowskiego i specjalizuje się w fizjoterapii dzieci z różnymi wyzwaniami rozwojowymi. Uwielbia obserwować, jak pacjenci robią postępy – to największa możliwa motywacja.
Autor artykułu:
Ilona Szymańska – Pióro
Sport towarzyszy jej od zawsze – przez lata tańczyła w kieleckim zespole i rozwijała swoją pasję do ruchu.
Ukończyła Uniwersytet Jana Kochanowskiego i specjalizuje się w fizjoterapii dzieci z różnymi wyzwaniami rozwojowymi. Uwielbia obserwować, jak pacjenci robią postępy – to największa możliwa motywacja.
